Δημοσιεύθηκε στην Λογοτεχνικά ρεύματα,Παρνασσισμός

ΠΑΡΝΑΣΣΙΣΜΟΣ

Εξώφυλλο του γ΄ τόμου της ανθολογίας «Ο σύγχρονος Παρνασσός» (1876) [πηγή: Βικιπαίδεια].

Ευρωπαϊκός Παρνασσισμός

Ο παρνασσισμός εμφανίζεται στη Γαλλία στα μέσα του 19ου αιώνα ως αντίδραση στη θεματική του ξεπεσμένου ρομαντισμού αλλά και στο ατημέλητο ύφος και τους υπερβολικούς αισθηματισμούς του.  

Γενάρχης του θεωρείται ο Theophile Gautier.  Δόγμα των παρνασσιστών η αυτονομία της τέχνης από κάθε πολιτική ή κοινωνική σκοπιμότητα.

Η ονομασία του οφείλεται σε μια ποιητική ανθολογία που εκδόθηκε στη Γαλλία με τον τίτλο  «Σύγχρονος Παρνασσός». Στη Γαλλία, τη χώρα της γέννησής του, ο παρνασσισμός εκπροσωπείται από ποιητές όπως οι Leconte de Lisle, Théophile Gautier, François Coppée, Théodore de Banville, Sully Prudhomme, ενώ κάποια παρνασσικά στοιχεία μπορούμε να εντοπίσουμε και σε ορισμένους πολύ σημαντικούς ποιητές του 19ου αιώνα, όπως στο Charles Baudelaire,  Stéphane Mallarmé, Lautréamont.

 Αναζήτησε την έμπνευσή του στην κλασική παράδοση, κυρίως στον αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό. Πρόβαλε ως έμβλημά του την απάθεια και ως ιδανικό του την άψογη μορφική εμφάνιση των ποιημάτων. Οι Παρνασσιστές αγαπούν τον ηχηρό και ρωμαλέο στίχο, επιμένουν στην πλαστική του επεξεργασία και την πλούσια ομοιοκαταληξία και αποδίδουν μεγάλη σημασία στην ανεύρεση και τη χρήση της μοναδικής λέξης, αλλά και στις πολύ έντονες εκρηκτικές εικόνες και φράσεις, οργανωμένες όμως σε αυστηρή ισορροπία. Επιδιώκουν, επίσης, τον ηχητικό πλούτο και γενικότερα την εκμετάλλευση ως την ακρότητα των ρυθμικών και πλαστικών στοιχείων του στίχου. Η επίμονη όμως προσπάθεια για τη μορφική τελειότητα του στίχου οδήγησε τελικά σε επίδειξη ικανότητας στο χειρισμό των ποιητικών κανόνων και μόνο, με αποτέλεσμα να λείπει από τα ποιήματά τους η ζωή και η ανθρώπινη τρυφερότητα. 

Χαρακτηριστικά ευρωπαϊκού Παρνασσισμού

  • Αρχαίος κόσμος κι εξωτικοί πολιτισμοί
  • Χαλιναγώγηση του πάθους και του συναισθήματος
  • Έμφαση στη μορφή, ακριβολογία, πλαστική επεξεργασία στίχου. Αυτό οδήγησε στη σε ποιήματα σταθερής μορφής, όπως το σονέτο
  • Απεικόνιση εξωτικών τοπίων, ζώων, έργων τέχνης, τελετουργιών
  • Θρησκευτικοί και πολεμικοί μύθοι

Ελληνικός Παρνασσισμός

Εμφανίστηκε περίπου στα 1880, με τη Νέα Αθηναϊκή Σχολή. Οι Έλληνες ποιητές εμπνεύστηκαν απευθείας από τη γαλλική ποίηση· προσπάθησαν, όμως, να προσαρμόσουν τα θέματα και τις ποιητικές τους ιδέες στα ελληνικά δεδομένα. Παρνασσικά ποιήματα έγραψαν κυρίως οι Κωστής Παλαμάς, Ιωάννης Γρυπάρης, Γεώργιος Δροσίνης, Ν. Καμπάς, Αριστομένης Προβελέγγιος, Λορέντζος Μαβίλης κ.ά., καθώς και οι κάπως μεταγενέστεροι Άγγελος Σικελιανός και Κώστας Βάρναλης.

Χαρακτηριστικά ελληνικού Παρνασσισμού

  • Αντίδραση στον ρομαντισμό
  • Αρχαιολατρία
  • Προσπάθεια αποτύπωσης του εξωτερικού κόσμου
  • Έντεχνη επεξεργασία των στίχων, ορφική τελειότητα, ακρίβεια στην έκφραση
  • Χαλιναγώγηση του πάθους
  • Συμπύκνωση νοημάτων

Οι Έλληνες παρνασσιστές όσο κι αν ακολουθούσαν τους Γάλλους συναδέλφους τους, δεν έφτασαν ποτέ στην τέλεια απάθεια. Διατήρησαν την αρκετή αισθηματολογία, όχι τόσο με τη ρομαντική έννοια, όσο με την έννοια της κάποιας υποκειμενικής στάσης απέναντι στα θέματά τους. Κοντά στην επιμέλεια του στίχου εισάγουν στα ποιήματά τους την καθημερινότητα, την απλότητα στην έκφραση και τη θέρμη της κοινής ομιλίας.

Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι με τον παρνασσισμό, η ποίηση, και ιδιαίτερα η ελληνική, επανέρχεται σε μια ισορροπία, μετά το ξέφρενο συναισθηματικό και πολύ συχνά αρρωστημένο ξέσπασμα του ρομαντισμού. Από την άποψη αυτή, ο παρνασσισμός συνιστά ένα είδος νεοκλασικισμού. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εποχή του αλλά δεν είχε μεγάλη διάρκεια ή συνέχεια, ούτε στην Ευρώπη ούτε στη χώρα μας. Εξάλλου, περιορίστηκε στην ποίηση ορισμένων μόνο χωρών και δε γνώρισε τη μεγάλη διάδοση του ρομαντισμού σε πολλές χώρες ή σε πολλές τέχνες. Ειδικά για τη νεοελληνική λογοτεχνία, ιδιαίτερη σημασία έχει η υιοθέτηση της δημοτικής γλώσσας, καθώς και η επεξεργασία του στίχου, στοιχείων που απέρριπταν ή δε φρόντιζαν οι ρομαντικοί.

Πηγές

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, τ. Α, Α΄ τάξη Λυκείου

Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων, ΟΕΔΒ

Αγάθη Γεωργιάδου, Η ποιητική περιπέτεια, Μεταίχμιο, 2005

Advertisements