Θέματα πανελλαδικών 2015 στη Νεοελληνική Λογοτεχνία και ενδεικτικές απαντήσεις

Θέματα πανελλαδικών στη Νεοελληνική Λογοτεχνία Θεωρητικής Κατεύθυνσης (Σολωμός, Κρητικός)

εσειότουν τ' ολοστρόγγρυλο και λαγαρό φεγγάρι

Πανελλαδικές εξετάσεις 2015

Νεοελληνική Λογοτεχνία Θεωρητικής Κατεύθυνσης

Ενδεικτικές απαντήσεις

 

Α1.

  • Το θέμα του αδυνάτου (η εμφάνιση της Φεγγαροντυμένης, το βάδισμά της επί των υδάτων, η μετατροπή της νύχτας σε μέρα)
  • Η σύνθεση των στοιχείων ανά τρία (οι μνημονικές ανακλήσεις του ήρωα για την ταυτότητα της οπτασίας)
  • Η στιχουργική μορφή του ποιήματος (Ο ιαμβικός 15 σύλλαβος με τομή στην 8η συλλαβή)
  • Η γλωσσική μορφή του ποιήματος (ζωντανή δημοτική γλώσσα με κρητικούς ιδιωματισμού)
  • Η παρουσία της Φεγγαροντυμένης θυμίζει τις νεράιδες των θρύλων της ελληνικής παράδοσης.

Β1.

Συχνά στο σολωμικό ποιητικό τοπίο, ενώ ή διάταξη των στοιχείων του οδηγεί προς τη σύνθεση κάποιου φυσικού τοπίου, ξαφνικά παρεμβαίνει το φως και αναιρεί το αποτέλεσμα-αίσθημα της φυσικής αρμολόγησης των στοιχείων. Το φως λύνει το τοπίο και ουσιαστικά το συνθέτει σε ένα τοπίο μη φυσικό. Στο ποιητικό τοπίο του Σολωμού το φως είναι το θείο φως, πάντα έρχεται από ψηλά, τον ουρανό, τον ήλιο, τη σελήνη, τ’  αστέρια.

  • 3[20] στιχ. 10: η πανσέληνος προοιωνίζεται την εμφάνισης της Φεγγαροντυμένης
  • 4[21] στιχ. 1-2: η επίδραση της ολόφωτης οπτασίας ση φύση και ειδικά στα αστέρια)
  • 4[21] στιχ. 7-8: η μετατροπή της νύχτας σε μέρα και η σμίκρυνση του αχανούς πελάγους σε ναό με τα αστέρια-κεριά  να λαμπυρίζουν.
  • 4[21] στιχ. 23-28 Η μαγική ιδιότητα που διαθέτει η οπτασία να διαβάζει την ψυχή του ήρωα.

Β2. α.

Η αφήγηση δεν προχωρά ευθύγραμμα, αλλά διακόπτεται συνέχεια από αναδρομές και προβολές. Μέσα από την αφήγηση  του κεντρικού επεισοδίου ο ποιητής φροντίζει έντεχνα, με αναδρομές στο παρελθόν και ανοίγματα στο μέλλον (πρόδρομες αφηγήσεις), να υφάνει ολόκληρη  την ιστορία του ήρωα πριν και μετά το ναυάγιο. Οι αναδρομές μας βυθίζουν στο παρελθόν, πίσω από το χρόνο της σύνθεσης και πίσω από τα χρονογραφικά διατεταγμένα θέματα, ενώ οι προβολές μας βγάζουν μπροστά και πάνω από το κλειστό κύκλωμα των βασικών επεισοδίων, ενώνοντας το αφηγούμενο παρελθόν με το αφηγηματικό παρόν στο πρόσωπο του Κρητικού.

  • Πρώτο επίπεδο: η περιπέτεια του ήρωα στη θάλασσα – αφήγηση του βασικού περιστατικού που περιλαμβάνει εκτός από το ναυάγιο, τη συνάντηση με τη Φεγγαροντυμένη και το άκουσμα του ήχου: στιχ 1-4, 15-16, 21-22.
  • Δεύτερο επίπεδο: Οι μνήμες του ήρωα από το νησί του, την Κρήτη: στιχ. 6, 16-20
  • Τρίτο επίπεδο: Οι ζωή του τη στιγμή που αφηγείται την περιπέτειά του, ως πρόσφυγας και ζητιάνος: στιχ. 5, 7-14 (Σημ. οι στίχοι 11-12 μπορεί να θεωρηθούν ότι παραπέμπουν στο πρώτο επίπεδο, καθώς αναφέρονται στην περιπέτειά του στη θάλασσα, την οποία ξαναζεί συχνά μέσα από τους εφιάλτες του)

Β2β.  

Ο Κρητικός παρομοιάζεται με τον Βορρά και η Φεγγαροντυμένη με τη μαγνητική βελόνα (πετροκαλαμίθρα). Ψάχνοντας ο Σολωμός έναν έντονο τρόπο για να δείξει πώς ο Κρητικός είχε μαγνητίσει τη ματιά της γυναικείας οπτασίας, βρήκε την πετροκαλαμίθρα. Τη Φεγγαροντυμένη φαίνεται να την ελκύει ο Κρητικός μαγνητικά και είναι η μαγνητική της ματιά που τον βάζει σε κατάσταση ύπνωσης, όπου δεν μπορεί ούτε να μιλήσει ούτε να κουνηθεί.

 

Γ1α

  • Ο Κρητικός αντιλαμβάνεται ότι η μορφή του είναι οικεία και προσπαθεί να την ορίσει με υλικό που αντλεί από τη μνήμη του. Καταφεύγει σε παλίνδρομες μνήμες, μνημονικούς συνειρμούς, που μας φέρνουν σε μια εποχή πριν το ναυάγιο, πολύ μακριά στο παρελθόν. Εικαστική μνήμη, ερωτική μνήμη της εφηβείας ή ονειρική δημιουργία της βρεφικής ηλικίας. Διαπιστώνει ότι πρόκειται για μια παρουσία δεμένη με τις ρίζες του. Οι διαλογισμοί του Κρητικού αποδείχνουν πόσο δυνατός ήταν ο θαυμασμός του.
  • Σύνθεση των στοιχείων ανα τρία (δημοτικό τραγούδι)
  • Σύμφωνα με τον Ερ. Καψωμένο γίνεται αναφορά σε «διονυσιακά βιώματα» που εκφράζουν μια σχέση εξάρτηση του Εγώ από έναν ισχυρό πόλο έλξης (όπως ο πιστός από τη θρησκεία του, ο έφηβος από το αντικείμενο του πόθου του, το βρέφος από τη μητέρα του, έτσι και ο Κρητικός από την Φεγγαροντυμένη)
  • Αναφορά στην πλατωνική θεωρία των Ιδεών

 

Γ1β

Αλλαγή τη συμπεριφορά του ήρωα. Χάνει την πολεμική ιδιότητα που είχε στο παρελθόν κι αποκτά μια βιοποριστική αγωνιστικότητα. Τώρα ο ήρωας είναι ένας ψωμοζήτης. Ζητά την πλήρωση της ύπαρξής του μέσα από την αγάπη του άλλου. Ο αφηγητής προχωρεί από την άρση στη θέση (στ.7), ορίζοντας πιο συγκεκριμένα τη νέα στάση και το νέο του ήθος, σαν να μην ήταν αποτέλεσμα ανάγκης, αλλά συνειδητής επιλογής. Η εικόνα του ζητιάνου προβάλλεται εδώ ως το ευθέως αντίθετο ήθος και στάση ζωής. Η αρνητική εξέλιξη στη ζωή του ήρωα (απώλεια της πατρίδας, ξεκλήρισμα οικογένειας, προσφυγιά) σηματοδοτείται ως μεταβολή ήθους και επανιεράρχηση αξιών, δηλαδή ως ριζική ψυχική μεταμόρφωση του ήρωα, που βρίσκει τώρα την πλήρωση μέσα στην αγάπη του άλλου κι όχι, όπως πριν, στον ανταγωνισμό.

Δ1.

Ομοιότητες:

  • Το θεϊκό βλέμμα, τα θεϊκά χαρακτηριστικά
  • Και οι δύο μορφές εμφανίζονται ως νεράιδες – οπτασίες
  • Η έκσταση με την οποία την αντικρίζουν την οπτασία και οι δύο ήρωες
  • Η φύση επηρεάζεται από την εμφάνισή τους

Διαφορές:

  • Στο ποίημα του Καρυωτάκη η μορφή εμφανίζεται μέσα από τα βράχια, ενώ στον Κρητικό μέσα στη θάλασσα.
  • Μέρα στο ποίημα του Καρυωτάκη, νύχτα στον Κρητικό
  • Στο ποίημα το Καρυωτάκη η οπτασία φαίνεται να είναι φοβισμένη κι όχι ο ήρωας, όπως στον Κρητικό

επιμέλεια: eirinipax

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s