Εγγονόπουλος, Ποίηση 1948

Ο Νίκος Εγγονόπουλος, επαναστατικός και προκλητικός στην ποίησή του ενόχλησε από τις πρώτες κιόλας ποιητικές του συλλογές με την τολμηρή του φαντασία και την αποστροφή του για καθετί  λογικό και συμβατικό.

Σύμφωνα με μαρτυρία της Λένας Εγγονοπούλου, ήταν ο πρώτος που υιοθέτησε και καθιέρωσε στη λογοτεχνία τη λέξη «εμφύλιος» για τον ένοπλο αγώνα μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων ομάδων, την ίδια στιγμή που όλοι γύρω του μιλούσαν για «ανταρτοπόλεμο» και «συμμοριτοπόλεμο», στοιχείο, βέβαια, που σηματοδοτεί και την πολιτική του θέση. Το αποκορύφωμα της ευαισθησίας, της αποδοκιμασίας, και της αυτοσυνειδησίας, στοιχεία που δηλώνουν ακόμα μια φορά τη πολιτική ηθική του Νίκου Εγγονόπουλου, αποτελεί το ποίημα «Ποίηση 1948», όπου σημειώνει την αδυναμία του να εκφράσει με λόγια την τραγωδία που ξετυλίγεται γύρω του και έτσι παραβολικά εξομοιώνει τη διαδικασία της ποιητικής γραφής με τη διαδικασία γραφής αγγελτηρίων θανάτου.

Ο  Εγγονόπουλος γράφει το ποίημα αυτό το 1948 στην κορύφωση του εμφυλίου πολέμου, εποχή όπου κυριαρχεί ο θάνατος   των ποιητών και των πνευματικών ανθρώπων, γενικότερα, απέναντι στις επιταγές της πραγματικότητας. Εκφράζει την αδυναμία του να ανταποκριθεί στο χρέος του απέναντι στην εποχή και την τέχνη του λόγω των τραγικών συνθηκών της εμφύλιας διαμάχης.

Μορφή: Λόγος τεμαχισμένος (σχεδόν συλλαβικός) α) λόγω υπερρεαλιστικής επιρροής β) σπαραγμένος από την εποχή.

τούτη η  εποχή του εμφυλίου σπαραγμού … παρόμοια: προσδιορίζεται άμεσα η εποχή και προβάλλεται το δράμα του ελληνικού λαού. Ο ποιητής εξομολογείται και ταυτόχρονα απολογείται για την ποιητική του δυστοκία. Θεωρεί την εποχή αυτή αντιποιητική, αφού δεν ευνοεί ούτε τη συγγραφή ποίησης, αλλά ούτε και την ενασχόληση με άλλες τέχνες. Είναι μια εποχή πνευματικής στασιμότητας.

σαν πάει κάτι … αγγελτηρίων θανάτου: η παρομοίωση αιτιολογεί την αδυναμία του ποιητή και έμμεσα δίνει τις συνέπειες του εμφυλίου: τους πολλούς νεκρούς.

γι’αυτό …  λίγα: εξαιτίας της εποχής τα ποιήματα του είναι γεμάτα πίκρα (πικραμένα, όπως και ο δημιουργός τους). Ο συναισθηματικός όμως αυτός προσανατολισμός είναι σταθερό χαρακτηριστικό της ποίησής του (και πότε   -άλλωστε- δεν ήσαν;). Τελικά η πρότασή του είναι η ποιητική παραίτηση σε μια εποχή  τόσο τραγική, όπου η ποίηση αδυνατεί να αρθρώσει λόγο.

Advertisements

2 thoughts on “Εγγονόπουλος, Ποίηση 1948

  1. Ο/Η Φοίβος Τσικλιάς λέει:

    Πολιτικά ο Εγγονόπουλος πού εντασσόταν; Δεν το λέω δίκην κουτσομπολιού. Μέσω της πολιτικής τοποθέτησης του Αναγνωστάκη κατανοούμε καλύτερα και βαθύτερα το ποίημά του, το λόγο για τον οποίο είναι αυτοαναφορικό και εν γένει τη συναισθηματολογία κάτω από την οποία γράφτηκε το ποίημα. Φαντάζομαι πως κάτι παρεμφερές θα ισχύει και για τον «παράλληλό» του.

    • «Ο Εγγονόπουλος δεν συμμετείχε ενεργά στη διεξαγωγή του ένοπλου αντιστασιακού αγώνα, αλλά η στάση του απέναντι στις πολιτικοκοινωνικές καταστάσεις μπορεί να θεωρηθεί, μέσω της τέχνης, ως μαρτυρία μιας παθητικής αντίστασης στην οποία αναγνωρίζεται ο έμμεσος αντίκτυπος της ιστορικής στιγμής.Ο Νίκος Εγγονόπουλος, εξάλλου, σύμφωνα με μαρτυρία της Λένας Εγγονοπούλου, ήταν ο πρώτος που υιοθέτησε και καθιέρωσε στη λογοτεχνία τη λέξη «εμφύλιος» για τον ένοπλο αγώνα μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων ομάδων, την ίδια στιγμή που όλοι γύρω του μιλούσαν για «ανταρτοπόλεμο» και «συμμοριτοπόλεμο», στοιχείο, βέβαια, που σηματοδοτεί και την πολιτική του θέση. [..]
      Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι ο Εγγονόπουλος συμμετείχε με το έργο του όχι μόνο μέσα στον πόλεμο και τον εμφύλιο, αλλά σε όλη τη διάρκεια της ταραγμένης μεταπολεμικής και μετεμφυλιακής εποχής, συνεισφέροντας στη λύση των προβλημάτων της εποχής και εκφράζοντας τη δική του πολιτική ηθική. Η φωνή του Νίκου Εγγονόπουλου ωστόσο ενώθηκε ως επανάσταση και διαμαρτυρία, με διαφορετικό ίσως τρόπο, μ’ εκείνες των υπόλοιπων μεταπολεμικών ποιητών όπως του Τίτου Πατρίκιου, του Μανόλη Αναγνωστάκη, του Μίλτου Σαχτούρη, του Έκτορα Κακναβάτου για να εκφράσει με τη γλώσσα του υπερρεαλισμού τον φόβο και την επιθυμία της ανθρώπινης συνείδησης.»
      Ελισάβετ Κεφαληνού, περ. Περίπλους, τ.50

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s