02/03/2011

Γ. Ιωάνννου, Μες στους προσφυγικούς συνοικισμούς

Δημοσιεύθηκε στο Μες στους προσφυγικούς συνοικισμούς tagged στις 22:35 από eirinipax

Το διήγημα ανήκει στη συλλογή «Για ένα φιλότιμο»(1964).

Βασικό θέμα του διηγήματος είναι η πρόθεση του συγγραφέα να παρουσιάσει το δεσμό των προσφύγων με την πατρίδα και τη ράτσα τους και την αποξένωσή του στο πλήθος της μεγαλούπολης.

Ενότητα 1η (παρ. 1): ορίζεται ο σκηνικός χώρος (ένα καφενείο, μάλλον της Θεσ/νίκης) και χρόνος (μετά το σχόλασμα-βραδάκι). Η αφορμή για το ξετύλιγμα των σκέψεων του συγγραφέα είναι μια συνηθισμένη σκηνή: παιδιά που παίζουν μπάλα. Συνειρμικά και αντιθετικά οδηγείται η σκέψη του στους μεγάλους, στους πρόσφυγες-θαμώνες του καφενείου. Δίνει τα χαρακτηριστικά των προσφύγων: α. πολύ πιο αληθινοί (προϋπόθεση: να είναι κουρασμένοι), β. διατηρούν τα χαρακτηριστικά της ράτσας και την ψυχή τους (παρόλο που είναι μακριά από την πατρίδα τους, αντίθετα με τους διεσπαρμένους), γ. πιο γνήσιοι (προϋπόθεση: να τους βλέπει στο καφενείο), δ. αλλιώτικοι ( όταν βρίσκονται αλλού).

Ενότητα 2η (παρ. 2, 3): το ύφος της ενότητας είναι δοκιμιακό. Με το συγγραφικό εύρημα της ικανότητας του συγγραφέα στην αναγνώριση αναφέρονται όλες οι ράτσες των προσφύγων που ήρθαν  στην ελληνική επικράτεια μετά το 1922. Η ικανότητά του αυτή υπογραμμίζεται  με τις φράσεις: έχω φοβερά εξασκηθεί, διακρίνω από μακριά, σπανίως θα πέσω έξω, είμαι ολότελα αλάνθαστος, έχω τόση πεποίθηση. Αναφέρει τους Πόντιους, τους Καραμανλήδες, τους Καυκάσιους, τους Μικρασιάτες και τους Θρακιώτες κ. ά., τονίζοντας  χαρακτηριστικά της εμφάνισης και της προφοράς τους. Υπαινιγμό στην καταγωγή της οικογένειάς του από τη Θράκη (αυτοβιογραφικό στοιχείο) συνιστά η  παραδοχή πως έχει συνηθίσει την ιδιαίτερη προφορά των Θρακιωτών. Αξίζει να προσεχθεί στην ενότητα αυτή η τριπλή επανάληψη του ρήματος μπερδεύω, με την οποία αναφέρεται υπαινικτικά στην πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη μετά το 1922.

Ενότητα 3η (παρ. 4, 5): ο συναισθηματικά φορτισμένος αφηγητής επιχειρεί να γενικεύσει τα συναισθήματά (β΄ ενικό προσ. Στην αρχή της παραγράφου) που του γεννά η συνύπαρξη,  η συναναστροφή και η αίσθηση της κοινής καταγωγής με τους πρόσφυγες (συγκίνηση, σου ’ρχεται ν’ αγκαλιάσεις, μεθώ, χαίρομαι, ανατριχιάζω, σα ζεστό κύμα με σκεπάζει ξαφνικά, λαχτάρα, δυνατή ευχαρίστηση, μυστήριο κι αγάπη). Θεωρεί τους  πρόσφυγες συνέχεια των αρχαίων λαών που ζούσαν στις ίδιες περιοχές (γι’ αυτό και παραθέτει τα ονόματα αρχαίων λαών στην  5η παράγραφο), χωρίς όμως να το στηρίζει επιστημονικά, παρά μόνο συναισθηματικά. Στην 4η παράγραφο παραθέτει και τον ορισμό της έννοιας πατρίδα: το αίμα, η κοινή καταγωγή, οι κοινές ρίζες.

Ενότητα 4η (παρ. 6):το ύφος αλλάζει. Ο αφηγητής γίνεται καταγγελτικός. Οι γραφειοκράτες εκμεταλλεύτηκαν τους πρόσφυγες, έσπειραν διχόνοια ανάμεσά τους και τους εξωθούν στη μετανάστευση ( η ερμηνεία του συγγραφέα για το μεταναστευτικό κύμα των Ελλήνων). Αξιοπρόσεκτη σ’ αυτή την παράγραφο η διάκριση των όρων «πρόσφυγες» και «μετανάστες».

Ενότητα 5η (παρ. 7,8,9): Στην παρ. 7 ο αφηγητής επαναφέρει το θέμα του αίματος που ενώνει υπόγεια τον ίδιο με τους πρόσφυγες. Ο υπαινιγμός ότι «ποτέ τους δεν επιμένουν να με κρατήσουν στις παρέες τους» δείχνει τη δυσκολία του αφηγητή να ενσωματωθεί και μας θυμίζει το  «διεσπαρμένους» της πρώτης παραγράφου.

Η αδυναμία ενσωμάτωσης του αφηγητή στις παρέες των προσφύγων τον οδηγεί στο να θίξει στην επόμενη παράγραφο ένα από τα προβλήματα του «πολιτισμού» μας, αυτό της αποξένωσης του ανθρώπου από τους συνανθρώπους του   και το περιβάλλον στον οποίο  ζει. Έτσι ο κάτοικος της σύγχρονης μεγαλούπολης παρομοιάζεται με τον πρόσφυγα που νιώθει μόνος μακριά από την πατρίδα του. Η παράγραφος 7  αναπτύσσεται με βάση τους συνειρμούς (αρτηρίεςερυθρά και λευκά αιμοσφαίριαβουβό ποτάμι των προσφύγων, κούτσουρο- καμπυλώσω τη ράχη μουτης Γονατιστής) και στηρίζεται σε δύο παρομοιώσεις (οι δρόμοι σαν αρτηρίες και ο αφηγητής σαν κούτσουρο που κόβει τη ροή του νερού). Τελικά το «βουβό ποτάμι των προγόνων» (σύμβολο της αδιάσπαστης συνέχειας της ράτσας)  είναι αυτό που τον βοηθά να υπερβεί τη μοναξιά και την αλλοτρίωση.

Στην 9η παράγραφο ο αφηγητής εκφράζει την απέχθειά του για το σύγχρονο πολιτισμό και τον προβληματισμό του για την αποξένωση  των κατοίκων στις  μεγαλουπόλεις. Περιγράφει ένα σύγχρονο κοινωνικό φαινόμενο και ειρωνεύεται το επίπεδο των σχέσεων των σύγχρονων ανθρώπων ( «Το ιδανικό, η τελευταία λέξη του πολιτισμού, είναι, λέει, να μην ξέρεις ούτε στη φάτσα το γείτονά σου»): οι άνθρωποι αδιαφορούν για το διπλανό τους, αποφεύγουν κάθε επαφή, αντιμετωπίζουν το συνάνθρωπο με καχυποψία πιστεύοντας μάλιστα ότι είναι πολιτισμένοι).

Ενότητα 6η ( παρ. 10): Κλείνει το πεζογράφημα μακαρίζοντας αυτούς που ζουν στον τόπο τους και δεν  αναγκάστηκαν για κανένα λόγο να τον εγκαταλείψουν ή έστω τους πρόσφυγες που ζουν στους προσφυγικούς συνοικισμούς και  διατηρούν στενή επαφή με τους ανθρώπους της ίδιας ράτσας. Θα προτιμούσε λοιπόν να ήταν πρόσφυγας παρά σύγχρονος αστός.

About these ads

7 σχόλια »

  1. Φοίβος Τσικλιάς είπε,

    Τόσο απλό και εύκολο κείμενο φαινομενικά, τόσο πολύπλοκο κατά βάθος. Έχει τόσα κρυμμένα νοήματα, που δεν τα φανταζόμαστε στην πρώτη του ανάγνωση! Είναι σαν τα καλά κρεμμυδάκια του στιφάδου: απ’έξω είναι βαρετά και ανόητα, αλλά η καρδιά τους είναι αααααααχχχχχχ…!!!
    Σε περίπτωση που πέσει αυτό φέτος ΘΑ ΦΑΩ ΣΤΙΦΑΔΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΛΑΤΡΕΣ…!!! Κι όχι κούνελο ή λαγούδο, ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΘΑ ΦΑΩ…!!!

  2. eirinipax είπε,

    Δεν περίμενα από σένα τέτοιο συνειρμό: να σου θυμίζει το κείμενο στιφάδο! Τι πεζό! Πάντως εγώ ξέρω πως στις Πλάτρες αηδόνια κυρίως συχνάζουν…

  3. Φοίβος Τσικλιάς είπε,

    Είναι ακόμη ένα σημάδι, μια ακόμη απόδειξις της ενορχηστρωμένης επίθεσης εναντίον μου… Δε βάλλομαι εγώ προσωπικά, βάλλεται η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ και η ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ στο πρόσωπό μου…! :P
    Πρέπει να ξεύρετε κ.Παξιμαδάκη πως στον κόσμο του V-P το φαγητό είναι ο άρχοντας. Είναι λοιπόν πολύ τιμητικό και καλό για τον Ιωάννου να τον παρομοιάζω με το αγαπημένο μου φαγητό, το στιφάδο…!!! :)

    K st katw katw, h kritikh einai kalo n ginetai, opws k an ginetai… Akomh kai m paromoiwseis, estw k fainomenika monon asxetes… :D

    • eirinipax είπε,

      Θεωρίες συνωμοσίας…
      Με αδικείς! Το blog αποδεικνύει πόσο πιστεύω στην ελευθεροτυπία και στη δημοκρατία.
      Μάλλον έχεις γίνει λίγο ευερέθιστος τώρα τελευταία, αλλά σε συγχωρώ γιατί κοντεύουν οι εξετάσεις.
      Υ.Γ. Δε μ’ αρέσει το στιφάδο. Ας το παρομοίαζες με ψαρόσουπα, τουλάχιστον.

  4. Γιωργος Δουλιακας είπε,

    Βασικα εμενα σε σχεση με τα φαγητα μια που τα λεμε ο παυλοπουλος μου θυμιζει τις χυλοπιτες… πανω που λες τα καταφερα, η πορτα σου κλεινει στη μαπα……….

    • eirinipax είπε,

      Το παρακάναμε! Καλά είναι όλα αυτά για να διασκεδάζουμε το άγχος μας (σας κυρίως), αλλά μη σας πιάσει ο οίστρος τη μέρα των εξετάσεων κι αρχίσετε τέτοια παλαβά…
      Ας σοβαρευτούμε!

  5. Γιωργος Δουλιακας είπε,

    Να απελευθερωσουμε το βελτσο που κρυβουμε μεσα μας και ολα θα πανε καλα!!


Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

%d bloggers like this: